Ex-libris : εκ των βιβλίων (του κατόχου). Λατινική γραμματική δομή που ακολουθείται από ένα όνομα και δηλώνει την ιδιοκτησία του βιβλίου.
Τα ex-libris είναι έντυπες ετικέτες μεγέθους περίπου 5 Χ 8 εκ αλλά και μεγαλύτερες, κολλημένες συνήθως στην εσωτερική πλευρά του πρόσθιου εξωφύλλου των βιβλίων. Παίζουν ρόλο διακοσμητικό αλλά κυρίως χρησιμεύουν στους κατόχους τους σαν σήματα ιδιοκτησίας, εξασφαλίζοντας παράλληλα την επιστροφή τους από αφηρημένους δανειστές.
Πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας στα μέσα του 15ου αιώνα οι ιδιοκτήτες έγραφαν τα ονόματά τους επάνω στα πολύτιμα χειρόγραφά τους σε μια συνειδητή προσπάθεια να δημιουργήσουν μια συλλογή.
Τον πρώτο αιώνα μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας τα βιβλία παρέμεναν ακριβά γι' αυτό οι ιδιοκτήτες τους συνέχισαν να τα μαρκάρουν.
Με την εξάπλωση της τυπογραφίας έγινε εφικτή η δήλωση της ιδιοκτησίας με ένα είδος σφραγίδας. Αυτή ήταν ένα μικρό κομμάτι χαρτί κολλημένο στο εσωτερικό του εξωφύλλου ή στο πίσω μέρος της σελίδας που έφερε τον τίτλο του βιβλίου. Ένα καλό ex-libris δήλωνε με ευκρίνεια τον ιδιοκτήτη με το όνομά του και τα αρχικά του ή το οικόσημο της οικογένειάς του.
Τα πρώτα ex-libris ήταν ξυλόγλυπτα τεχνήματα παρόμοια με τα χαραγμένα γράμματα της τυπογραφίας. Αναμφίβολα η δημιουργία και η χρήση των ex-libris θα πρέπει να ξεκίνησε από τη Γερμανία, τη χώρα που έχει την πρωτοπορία στην τυπογραφία και την τέχνη της κατασκευής του βιβλίου. Το 16ο αιώνα σπουδαίοι καλλιτέχνες όπως ο Dorer , o Holbein , o Amman και Cranach δημιούργησαν ex-libris σε ξύλο. Αργότερα έγινε διάσημη η χαρακτική σε χαλκό. Με το πέρασμα των αιώνων ex-libris παράγονταν με κάθε δυνατή μέθοδο γραφικής τέχνης.
Σε νεότερες περιόδους και κυρίως μετά τον 17ο αιώνα, τα ex-libris ήταν αποκλειστικά εραλδικού (οικοσημολογικού) χαρακτήρα και περιελάμβαναν τα αρχικά, αργότερα ολόκληρο το όνομα και μια λίστα από ιεραρχικούς βαθμούς που αφορούσαν το οικόσημο.
Υπήρχε και μια ειδική έκδοση που ονομαζόταν supralibros. Αυτή ήταν η σφραγίδα του οικοσήμου με ή χωρίς το όνομα αποτυπωμένη στο δερμάτινο εξώφυλλο του βιβλίου. Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιούνταν όταν η συλλογή βιβλίων ήταν αποκλειστικό προνόμιο του κράτους, του κλήρου και των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων.
Οι δύο επόμενοι αιώνες (18ος και 19ος ) αποτελούν τους χρυσούς αιώνες των ex-libris. Oι μεσαίες τάξεις αποκτούν πρόσβαση στα βιβλία και την εκπαίδευση, αρχίζουν να έχουν βιβλιοθήκες και έτσι η χρήση του ex-libris εξαπλώνεται. Τα ex-libris αναπαριστούσαν μια συμβολική εικόνα του επαγγέλματός τους και τα αρχικά του ονόματός τους. Έπειτα το βιβλικό πλαίσιο στολίστηκε με αποτέλεσμα να έχουμε πιο αφηρημένα ex-libris .
Η δήλωση της ιδιοκτησίας ενός βιβλίου αποτέλεσε την αφετηρία για παρουσίαση αισθητικών εικόνων ανάλογα με τα γούστα κάθε εποχής και το ex-libris εξελίχθηκε σε ανεξάρτητη μορφή τέχνης. Ήταν σύνηθες φαινόμενο οι συλλέκτες βιβλίων να χρησιμοποιούν διάφορα ex-libris που έφεραν την υπογραφή του καλλιτέχνη και ήταν μέρος του έργου τους. Μέσα από αυτή τη διαδικασία η αρχική λειτουργία των ex-libris εγκαταλείφθηκε και ανεξαρτητοποιήθηκαν από τις βιβλιοθήκες.
Στις αρχές του 20ου αιώνα η δημιουργία, η συλλογή και ανταλλαγή των ex-libris έγινε μανία. που σήμερα τα ex-libris ανήκουν στο πεδίο των Καλών Τεχνών, σε προηγούμενες εποχές η συμβολή τους στην ιστορία και στην κουλτούρα του βιβλίου υπήρξε ύψιστη.
Μια καλή αρχή για ψάξιμο: book plate society
Τα ex-libris είναι έντυπες ετικέτες μεγέθους περίπου 5 Χ 8 εκ αλλά και μεγαλύτερες, κολλημένες συνήθως στην εσωτερική πλευρά του πρόσθιου εξωφύλλου των βιβλίων. Παίζουν ρόλο διακοσμητικό αλλά κυρίως χρησιμεύουν στους κατόχους τους σαν σήματα ιδιοκτησίας, εξασφαλίζοντας παράλληλα την επιστροφή τους από αφηρημένους δανειστές.
Πριν από την εφεύρεση της τυπογραφίας στα μέσα του 15ου αιώνα οι ιδιοκτήτες έγραφαν τα ονόματά τους επάνω στα πολύτιμα χειρόγραφά τους σε μια συνειδητή προσπάθεια να δημιουργήσουν μια συλλογή.
Τον πρώτο αιώνα μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας τα βιβλία παρέμεναν ακριβά γι' αυτό οι ιδιοκτήτες τους συνέχισαν να τα μαρκάρουν.
Με την εξάπλωση της τυπογραφίας έγινε εφικτή η δήλωση της ιδιοκτησίας με ένα είδος σφραγίδας. Αυτή ήταν ένα μικρό κομμάτι χαρτί κολλημένο στο εσωτερικό του εξωφύλλου ή στο πίσω μέρος της σελίδας που έφερε τον τίτλο του βιβλίου. Ένα καλό ex-libris δήλωνε με ευκρίνεια τον ιδιοκτήτη με το όνομά του και τα αρχικά του ή το οικόσημο της οικογένειάς του.
Τα πρώτα ex-libris ήταν ξυλόγλυπτα τεχνήματα παρόμοια με τα χαραγμένα γράμματα της τυπογραφίας. Αναμφίβολα η δημιουργία και η χρήση των ex-libris θα πρέπει να ξεκίνησε από τη Γερμανία, τη χώρα που έχει την πρωτοπορία στην τυπογραφία και την τέχνη της κατασκευής του βιβλίου. Το 16ο αιώνα σπουδαίοι καλλιτέχνες όπως ο Dorer , o Holbein , o Amman και Cranach δημιούργησαν ex-libris σε ξύλο. Αργότερα έγινε διάσημη η χαρακτική σε χαλκό. Με το πέρασμα των αιώνων ex-libris παράγονταν με κάθε δυνατή μέθοδο γραφικής τέχνης.
Σε νεότερες περιόδους και κυρίως μετά τον 17ο αιώνα, τα ex-libris ήταν αποκλειστικά εραλδικού (οικοσημολογικού) χαρακτήρα και περιελάμβαναν τα αρχικά, αργότερα ολόκληρο το όνομα και μια λίστα από ιεραρχικούς βαθμούς που αφορούσαν το οικόσημο.
Υπήρχε και μια ειδική έκδοση που ονομαζόταν supralibros. Αυτή ήταν η σφραγίδα του οικοσήμου με ή χωρίς το όνομα αποτυπωμένη στο δερμάτινο εξώφυλλο του βιβλίου. Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιούνταν όταν η συλλογή βιβλίων ήταν αποκλειστικό προνόμιο του κράτους, του κλήρου και των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων.
Οι δύο επόμενοι αιώνες (18ος και 19ος ) αποτελούν τους χρυσούς αιώνες των ex-libris. Oι μεσαίες τάξεις αποκτούν πρόσβαση στα βιβλία και την εκπαίδευση, αρχίζουν να έχουν βιβλιοθήκες και έτσι η χρήση του ex-libris εξαπλώνεται. Τα ex-libris αναπαριστούσαν μια συμβολική εικόνα του επαγγέλματός τους και τα αρχικά του ονόματός τους. Έπειτα το βιβλικό πλαίσιο στολίστηκε με αποτέλεσμα να έχουμε πιο αφηρημένα ex-libris .
Η δήλωση της ιδιοκτησίας ενός βιβλίου αποτέλεσε την αφετηρία για παρουσίαση αισθητικών εικόνων ανάλογα με τα γούστα κάθε εποχής και το ex-libris εξελίχθηκε σε ανεξάρτητη μορφή τέχνης. Ήταν σύνηθες φαινόμενο οι συλλέκτες βιβλίων να χρησιμοποιούν διάφορα ex-libris που έφεραν την υπογραφή του καλλιτέχνη και ήταν μέρος του έργου τους. Μέσα από αυτή τη διαδικασία η αρχική λειτουργία των ex-libris εγκαταλείφθηκε και ανεξαρτητοποιήθηκαν από τις βιβλιοθήκες.
Στις αρχές του 20ου αιώνα η δημιουργία, η συλλογή και ανταλλαγή των ex-libris έγινε μανία. που σήμερα τα ex-libris ανήκουν στο πεδίο των Καλών Τεχνών, σε προηγούμενες εποχές η συμβολή τους στην ιστορία και στην κουλτούρα του βιβλίου υπήρξε ύψιστη.
Μια καλή αρχή για ψάξιμο: book plate society
